زمين و آسمان و عجايبى كه در آنها نهاده شده را نظاره كنند . سيد بن طاوس در كتاب فلاح السائل از يكى از بزرگان اصحاب امير المؤمنين عليه السلام نقل مىكند : حضرت را در سحرگاه ديدم كه به ديوار مسجد كوفه تكيه كرده و غرق تماشاى آسمان و ستارگان است . گويى با همهء وجود ، غرق در درياى هستى و عجايب آسمان گرديده است . چنان غرق بود كه متوجه من نشد و شنيدم زير لب مىگويد : « إِنَّ فِى خَلْقِ السَّمواتِ وَالأَرضِ وَاخْتِلافِ اللَّيْلِ وَالنَّهارِ لَآياتٍ لِأُولِى الأَلْبابِ » « 1 » . پس معناى « استحمد » عبارت است از جمال آفرينش كه سرتاسر عالم را فرا گرفته و خود ، طلبِ حمد از نقاش ازلى است نسبت به ذات بىهمتاى خود كه در پايان ، انسان را از تنگناى وجود خويش بيرون برده و به اصل خوبىها رهنمون مىگردد . خلاصه ، با نمايش اين همه نعمت‌ها و عجايب خارج از حد و حصر خداى جهان خواستار ستايش گرديده است . اين غريزه در باطن آدمى هست . قرآن و انبيا عليهم السلام دست بشر را گرفته با كمال آرامش و مهربانى و لطف خاص ، آنها را به نظاره وا داشتند و به صورت حكم حتمى در نمازها و به مطلوبيت مطلق در همهء موارد ، تعليم كرده است كه بشر از حد محصور وجود خويش بيرون آيد و آن‌گاه همه چيز را از خود و خويشتن را از همه مىداند و او را به كمال مجذوب مىسازد . در اين فراز صديقهء طاهره عليها السلام مىفرمايد : خداى متعال براى بيرون آمدن از حصار وجود محدود آدمى و با گسترش نعمت‌ها ، خواستار درك آنها و

--> ( 1 ) . آل عمران ، آيهء 190 . .